Muzeum Narodowe w Gdańsku

W dawnym klasztorze franciszkanów, kilka minut spacerem od głównej gdańskiej starówki, mieści się instytucja z ponad 150-letnią historią. Muzeum Narodowe w Gdańsku to nie tylko zbiory malarstwa i rzeźby – to opowieść o tym, jak kupieckie miasto na styku kultur gromadziło przez wieki skarby sztuki europejskiej. I choć tryptyk Memlinga znają wszyscy, muzeum ma w zanadrzu znacznie więcej niż jedno głośne dzieło.

Co ciekawe, placówka działa w strukturze siedmiu oddziałów rozsianych po Gdańsku i okolicach. Każdy ma inny charakter, inną specjalizację.

Historia zaczęła się od szkockiego kupca

Muzeum powstało w 1872 roku, choć jego korzenie sięgają jeszcze głębiej – do testamentu Jacoba Kabruna, szkockiego kupca osiadłego w Gdańsku. Kabrun zmarł w 1814 roku, zapisując miastu kilka tysięcy obrazów, rysunków i rycin europejskich mistrzów. Mowa o dziełach od XV po początek XIX wieku, więc zakres był naprawdę spory.

W praktyce muzeum powstało z połączenia dwóch instytucji: Muzeum Miejskiego założonego w 1870 roku oraz Muzeum Rzemiosł Artystycznych z 1881 roku. Siedzibę urządzono w pofranciszkańskim klasztorze, który wcześniej zdewastowały wojska pruskie i napoleońskie. Trzeba było go odrestaurować i zaadaptować – prace trwały od 1867 do 1872 roku.

W 1945 roku gmach zniszczono w 65 procentach. Odbudowa zajęła dekadę, ale przy okazji usunięto XIX-wieczne przeróbki i przywrócono budynkowi późnogotycki wygląd. Dziś ten klimat wciąż czuć – wysokie sklepienia, ceglane mury, kameralne sale.

Jacob Kabrun pochodził ze Szkocji, ale całe dorosłe życie spędził w Gdańsku. Jego kolekcja liczyła początkowo około 10 tysięcy dzieł – to była podstawa muzealnych zbiorów, które rozrastały się przez kolejne dekady.

Co zobaczyć w gmachu głównym przy Toruńskiej

Gmach główny stoi na rogu ulic Toruńskiej i Rzeźnickiej, trochę na uboczu od turystycznego zgiełku Długiego Targu. Oddziela go od ścisłego centrum wielopasmowa ulica, więc raczej trzeba tam trafić celowo – przypadkiem się nie zabłądzi.

W środku czeka Oddział Sztuki Dawnej z kilkoma stałymi ekspozycjami. Są tu: średniowieczna plastyka z Pomorza, malarstwo gdańskie od XVI do XVIII wieku, galeria artystów gdańskich z XIX wieku, malarstwo polskie z XIX i początku XX wieku. Do tego dochodzą kolekcje rzemiosła artystycznego – złotnictwo, cyna, kowalstwo i metale kolorowe, meblarstwo gdańskie i północnoeuropejskie, ceramika.

Gabinet Rycin to osobna historia. Tam można zobaczyć grafiki i rysunki z różnych epok, choć to raczej pozycja dla osób, które lubią spędzać czas nad detalami.

Najgłośniejszym eksponatem był tryptyk „Sąd Ostateczny” Hansa Memlinga z XV wieku. Problem w tym, że do końca 2026 roku dzieło przechodzi badania konserwatorskie i nie jest dostępne na ekspozycji. Jeśli ktoś planuje wizytę głównie po to, żeby zobaczyć Memlinga – lepiej poczekać do 2027 roku. Reszta zbiorów oczywiście pozostaje na miejscu.

Sześć oddziałów w różnych częściach miasta

Muzeum Narodowe w Gdańsku to nie tylko gmach główny. Placówka zarządza sześcioma dodatkowymi oddziałami, każdy w innej lokalizacji i z innym profilem.

Zielona Brama przy Długim Targu – tutaj organizują wystawy czasowe. Lokalizacja idealna, bo Zielona Brama to jeden z symboli miasta, stoi tuż przy Motławie. Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń przed wizytą – może akurat trafi się coś ciekawego.

Oddział Sztuki Nowoczesnej w Pałacu Opatów – to już Oliwa, konkretnie teren Parku Oliwskiego. Kolekcja obejmuje dzieła polskich malarzy z XIX i początku XX wieku: Matejko, Malczewski, Wyspiański, Gierymski, Boznańska. Jeśli ktoś lubi polskie malarstwo z tego okresu, znajdzie tu sporo znanych nazwisk.

Oddział Etnografii w Spichlerzu Opackim – również w Oliwie, tuż przy katedrze. Zbiory etnograficzne, rzemiosło ludowe, kultura materialna Pomorza.

NOMUS – Nowe Muzeum Sztuki – najmłodszy oddział, poświęcony sztuce współczesnej. Znajduje się na terenie Stoczni Gdańskiej. To przestrzeń dla tych, którzy szukają czegoś świeżego, eksperymentalnego.

Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie – dworek Józefa Wybickiego koło Kościerzyny. Trochę dalej od Gdańska, ale miejsce ma sens dla osób zainteresowanych historią polskiego hymnu i postacią jego autora.

Muzeum Tradycji Szlacheckiej w Waplewie Wielkim – zabytkowy pałac rodu Sierakowskich. Ekspozycja o kulturze szlacheckiej, życiu dworskim, tradycjach.

Gdańska Galeria Fotografii działa jako część NOMUS-u i gromadzi fotografie o charakterze lokalnym, regionalnym i historycznym. To ciekawy punkt dla miłośników starego Gdańska uchwyconych na kliszach.

Dla kogo to muzeum

Oddział Sztuki Dawnej przy Toruńskiej przypadnie do gustu osobom, które lubią malarstwo flamandzkie, holenderskie i niemieckie. Kolekcja nie jest ogromna jak w Luwrze czy berlińskich muzeach, ale ma swoje perły i pokazuje, jak wyglądał gust gdańskich mieszczan i kupców.

Rodziny z dziećmi raczej nie znajdą tu interaktywnych atrakcji czy multimedialnych instalacji. To klasyczne muzeum – obrazy na ścianach, rzeźby w gablotach, cisza w salach. Starsze dzieci zainteresowane historią sztuki mogą się dobrze bawić, młodsze raczej znudzą się po 20 minutach.

Oddział Sztuki Nowoczesnej w Oliwie to już inna bajka – polskie malarstwo z przełomu XIX i XX wieku ma więcej narracji, więcej emocji. Obrazy Malczewskiego czy Wyspiańskiego opowiadają historie, do których łatwiej się odnieść.

NOMUS przyciągnie młodszą publiczność i osoby szukające sztuki współczesnej. To zupełnie inny klimat niż w głównym gmachu.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Godziny otwarcia gmachu głównego:

• Sezon letni (czerwiec-sierpień): wtorek-niedziela 10:00-17:00, czwartek 12:00-19:00
• Sezon zimowy: wtorek-piątek 9:00-16:00, sobota-niedziela 10:00-17:00
• Poniedziałki – zamknięte
• Ostatnie wejście pół godziny przed zamknięciem

Bilety: Ceny różnią się w zależności od oddziału i rodzaju biletu. Warto sprawdzić aktualne stawki na stronie muzeum przed wizytą, bo mogą się zmieniać. Zazwyczaj dostępne są bilety normalne, ulgowe i rodzinne.

Jak dojechać: Gmach główny przy ul. Toruńskiej 1 znajduje się około 10-15 minut spacerem od Długiego Targu. Można dojść pieszo przez Most Zielony i skręcić w stronę ul. Rzeźnickiej. Komunikacją miejską: tramwaje i autobusy zatrzymują się w pobliżu – przystanek „Podwale Przedmiejskie” lub „Dworzec Główny”, stamtąd kilka minut pieszo.

Do Oddziału Sztuki Nowoczesnej w Oliwie najwygodniej dojechać SKM-ką (stacja Gdańsk Oliwa), potem krótki spacer przez Park Oliwski. Zielona Brama stoi w samym sercu starówki przy Długim Targu – nie da się jej przegapić.

Ile czasu zarezerwować: Na gmach główny warto przeznaczyć 1,5-2 godziny, jeśli ktoś chce spokojnie obejrzeć wszystkie sale. Szybsze zwiedzanie zajmie godzinę. Oddział w Oliwie to kolejna godzina lub więcej, zależy od tempa i zainteresowania malarstwem polskim.

Muzeum ma swój klimat – kameralne sale, zabytkowe wnętrza, brak tłumów. To miejsce dla osób, które chcą zobaczyć, czym żyło kupieckie miasto przez wieki i jakie skarby gromadzili gdańscy kolekcjonerzy. Nie każdy musi być pod wrażeniem, ale jeśli ktoś lubi sztukę dawną i historię Pomorza, znajdzie tu sporo do odkrycia.