Muzeum Archeologiczne Gdańsk

Muzeum Archeologiczne w Gdańsku to instytucja, która od ponad 60 lat gromadzi i bada zabytki z Pomorza Gdańskiego – od epoki kamienia po czasy nowożytne. Główna siedziba mieści się w XVI-wiecznym Domu Przyrodników przy ulicy Mariackiej, choć obecnie przechodzi remont i jest zamknięta dla zwiedzających. Muzeum prowadzi jednak kilka innych oddziałów, w tym Spichlerz „Błękitny Baranek”, Piwnicę Romańską czy Grodzisko w Sopocie.

To miejsce dla tych, którzy chcą zobaczyć coś więcej niż standardowe muzeum historyczne. Zbiory liczą ponad 30 tysięcy eksponatów – od narzędzi paleolitycznych łowców mamutów, przez bursztynowe ozdoby-amulety, po porcelanę dalekowschodnią sprowadzaną do Gdańska w XVI-XVIII wieku.

Historia muzeum i jego siedziby nad Motławą

Muzeum powstało w 1953 roku jako dział Muzeum Pomorskiego, dysponując początkowo zaledwie 400 zabytkami – głównie fragmentami ceramiki ocalałymi z przedwojennych kolekcji. W czerwcu 1958 przekształcono je w Oddział Archeologiczny, a od 1 stycznia 1962 funkcjonuje jako samodzielna instytucja.

Siedziba znajduje się w budynku z bogatą przeszłością. W XVIII wieku mieściło się tu Towarzystwo Przyrodnicze, które stało się zalążkiem Muzeum Prowincjonalnego powołanego pod koniec XIX wieku. Kamienica przy Mariackiej 25/26 to jeden z charakterystycznych punktów nadmotławskiej panoramy Gdańska.

Największą ozdobą budynku jest 36-metrowa wieża widokowa, na którą prowadzi 142 schody. Z jej szczytu rozciąga się panorama gdańskiego Śródmieścia – widok, który sam w sobie wart jest wysiłku wspinaczki. Niestety, ze względu na trwający remont i zmianę ekspozycji, Dom Przyrodników pozostaje zamknięty do odwołania.

Co można zobaczyć w zbiorach muzeum

Ekspozycje prowadzą zwiedzających przez tysiąclecia historii Pomorza. Śladami paleolitycznych łowców mamutów i reniferów zagłębia się w świat dawnych obrzędów i rytuałów związanych z życiem codziennym oraz ceremoniami pogrzebowymi. Intrygujące symbole umieszczane na popielnicach, zaskakujące konstrukcje grobowe, ozdoby z bursztynu i metali szlachetnych – wszystko to rzuca światło na sposób postrzegania świata przez ludzi sprzed tysięcy lat.

Szczególnie ciekawa jest unikatowa ekspozycja paleopatologiczna prezentująca dawne schorzenia. To rzadka okazja, by spojrzeć na medyczny aspekt życia naszych przodków – temat, który w większości muzeów archeologicznych jest pomijany.

Muzeum może się pochwalić pokazem dawnej obróbki bursztynu oraz mapą szlaków bursztynowych Starożytnej Europy. Bursztyn to przecież jeden z najważniejszych „towarów eksportowych” Pomorza od pradziejów – warto zobaczyć, jak wyglądała jego obróbka i handel na przestrzeni wieków.

Gdańscy archeolodzy prowadzili wieloletnie badania w Sudanie, odkrywając ponad 800 stanowisk przy IV katarakcie Nilu. Spektakularnym osiągnięciem było wycięcie ze skał i uratowanie 173 przykładów sztuki naskalnej sprzed tysięcy lat – 73 zabytki o wadze blisko 30 ton trafiły do kolekcji muzeum.

Gdańsk odkopany – średniowieczne i nowożytne miasto

Od 1987 roku muzeum prowadzi systematyczne badania archeologiczne w historycznym Śródmieściu Gdańska. Wcześniej zajmował się tym Instytut Historii Kultury Materialnej PAN, a muzeum podejmowało jedynie sporadyczne działania na tym terenie.

Wykopaliska odkrywają skryte głęboko w ziemi ślady konfliktów i pożarów, świetności i bogactwa, klęsk i oblężeń tego największego hanzeatyckiego portu nad Bałtykiem. Dla osób zainteresowanych historią miasta to fascynujący materiał – pokazuje Gdańsk nie tylko jako piękną architekturę nad ziemią, ale też jako wielowarstwowe miasto z bogatą przeszłością ukrytą pod współczesnymi ulicami.

Ekspozycja porcelany dalekowschodniej z XVI-XVIII wieku przypomina o handlowych kontaktach Gdańska z odległymi zakątkami świata. Nie każdy wie, że przez gdański port przepływały towary z Chin i Japonii – porcelana była wtedy luksusowym dobrem dostępnym tylko najbogatszym.

Badania terenowe i działalność naukowa

Muzeum to nie tylko wystawy – od momentu powstania prowadzi intensywne badania archeologiczne na terenie Pomorza Gdańskiego. W latach 1987-2006 zajmowało się ratowniczymi wykopaliskami na trasach autostrad A1 i A2, a później na trasie S3 i przy budowie obwodnic Słupska i Gdańska. Odkryto wtedy wiele cennych stanowisk, które bez interwencji archeologów zostałyby bezpowrotnie zniszczone przez prace budowlane.

Szczególnie interesujące są badania prowadzone w Sudanie od 1993 roku pod kierunkiem Henryka Panera. Gdańska ekipa jako pierwsza na świecie odpowiedziała na apel Sudańskiej Służby Starożytności i rozpoczęła badania przy IV katarakcie Nilu w rejonie budowy nowej tamy. Projekt przekształcił się w międzynarodową akcję ratowania zabytków starożytnej Nubii.

Muzeum wydaje naukowe czasopismo „Pomorania Antiqua” z wynikami badań z Pomorza oraz prowadzi działalność edukacyjną – oferuje lekcje i warsztaty muzealne dla dzieci i młodzieży, poszerzające szkolny program.

Oddziały muzeum dostępne dla zwiedzających

Choć główna siedziba przy ulicy Mariackiej jest zamknięta, muzeum zaprasza do zwiedzania innych lokalizacji. Spichlerz „Błękitny Baranek” to kolejny zabytkowy budynek, w którym można obejrzeć część zbiorów. Piwnica Romańska oferuje zupełnie inną atmosferę – zwiedzanie w średniowiecznych podziemiach to wyjątkowe doświadczenie.

Grodzisko w Sopocie to skansen archeologiczny, który pokazuje, jak wyglądały wczesnośredniowieczne osady obronne. To dobra opcja dla rodzin z dziećmi – zwiedzanie na świeżym powietrzu, możliwość zobaczenia rekonstrukcji dawnych budowli.

Muzeum prowadzi również oddział w Gniewie – Muzeum Zamkowe w dwóch skrzydłach zamku. To już wycieczka poza Gdańsk, ale dla pasjonatów archeologii i średniowiecza warta rozważenia.

Dla kogo jest to muzeum

Muzeum Archeologiczne trafia przede wszystkim do osób zainteresowanych historią i archeologią, ale nie tylko. Ekspozycje są na tyle różnorodne, że każdy znajdzie coś dla siebie – od pradziejów po czasy nowożytne, od lokalnych znalezisk po egzotyczne zabytki z Nubii.

Rodziny z dziećmi w wieku szkolnym znajdą tu ciekawy materiał uzupełniający lekcje historii. Warsztaty muzealne i lekcje edukacyjne sprawiają, że wiedza zostaje przekazana w przystępny sposób. Dla studentów archeologii, historii czy etnografii to ważny punkt na mapie Gdańska – zbiory są bogate i dobrze udokumentowane.

Miłośnicy bursztynu znajdą tu jedną z najciekawszych kolekcji w Polsce – od surowca po finezyjne wyroby z różnych epok. Pokazy obróbki bursztynu to rzadka okazja, by zobaczyć dawne techniki rzemieślnicze w praktyce.

W zbiorach muzeum znajduje się zaledwie około 400 zabytków ocalałych z przedwojennych kolekcji – głównie fragmenty ceramiki. Reszta ponad 30-tysięcznej kolekcji to efekt powojennych badań i odkryć.

Praktyczne informacje – dojazd, czas zwiedzania

Główna siedziba muzeum przy ulicy Mariackiej 25/26 znajduje się tuż przy nabrzeżu Motławy, na końcu jednej z najpiękniejszych ulic Gdańska. Do czasu zakończenia remontu budynek pozostaje zamknięty. Warto śledzić stronę internetową muzeum lub profil na Instagramie, by być na bieżąco z informacjami o otwarciu.

Pozostałe oddziały – Spichlerz „Błękitny Baranek”, Piwnica Romańska, Grodzisko w Sopocie i Muzeum w Gniewie – są dostępne dla zwiedzających. Szczegółowe informacje o godzinach otwarcia i cenach biletów najlepiej sprawdzić bezpośrednio na stronie archeologia.pl lub kontaktując się telefonicznie pod numerem (+48 58) 322 21 12.

Na zwiedzanie głównej ekspozycji (gdy zostanie ponownie otwarta) warto zarezerwować około 1,5-2 godzin. Jeśli planuje się wejście na wieżę widokową i spokojne obejrzenie wszystkich zbiorów, może to zająć nawet 3 godziny. Oddziały są mniejsze – zazwyczaj wystarczy godzina na każdy.

Dojazd do siedziby przy Mariackiej jest prosty – to centrum Starego Miasta, łatwo dostępne pieszo z Dworca Głównego (około 15 minut spaceru). Komunikacja miejska: liczne linie autobusowe i tramwajowe zatrzymują się w pobliżu. Parking w centrum Gdańska bywa problematyczny, lepiej zostawić samochód na parkingu P+R i dojechać komunikacją.

Muzeum Archeologiczne w Gdańsku to instytucja kultury Samorządu Województwa Pomorskiego, która od dziesięcioleci dokumentuje dziedzictwo archeologiczne regionu. Mimo czasowego zamknięcia głównej siedziby, pozostałe oddziały oferują ciekawe ekspozycje warte odwiedzenia podczas pobytu w Trójmieście.