Kaszubski Skansen we Wdzydzach

We Wdzydzach Kiszewskich, w sercu Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, rozciąga się 22-hektarowy teren najstarszego skansenu w Polsce. To miejsce, które powstało w 1906 roku z pasji dwójki ludzi zakochanych w kaszubskiej kulturze, dziś prezentuje pięćdziesiąt zabytkowych obiektów – od XVIII-wiecznych chałup po drewniany kościółek, w którym do dziś odprawia się msze i udziela ślubów.

Historia tego muzeum zaczęła się dość nietypowo. Teodora Fethke, córka niemieckiego nauczyciela i utalentowana artystka, zakochała się w skromnym kociewskim nauczycielu Izydorze Gulgowskim. Rodzice byli tak przeciwni temu związkowi, że Teodora musiała głodzić się przez kilka dni, żeby wymusić zgodę na ślub. Po ślubie w 1899 roku małżeństwo osiedliło się we Wdzydzach, a siedem lat później wykupiło od gospodarza Michała Hinca XVIII-wieczną chałupę podcieniową. W tym drewnianym budynku otworzyli prywatne Kaszubskie Muzeum – pierwszą placówkę muzealną na wolnym powietrzu na ziemiach polskich.

Co można zobaczyć w najstarszym skansenie Polski

Zwiedzanie zaczyna się w budynku Karczmy z Rumi, gdzie można kupić bilety i otrzymać mapę terenu. Ta mapa bardzo się przydaje, bo na 22 hektarach rozmieszczono 34 ponumerowane obiekty. Można podążać za numeracją albo spacerować intuicyjnie, choć wtedy łatwo coś pominąć.

Na terenie skansenu zgromadzono kompletne zagrody chłopskie z różnych części regionu – każda zaznaczona na mapie odpowiednim kolorem w zależności od tego, czy pochodzi z Kaszub, Kociewia czy Borów Tucholskich. Są tu dworki, dawna szkoła, kuźnia, karczma, tartak i dwa wiatraki. Szczególną uwagę zwraca XVII-wieczny drewniany kościółek przeniesiony ze Swornychgaci – to nie tylko eksponat, ale funkcjonujący obiekt sakralny.

Nie wszystkie budynki są otwarte na oścież. W zależności od sezonu część można zwiedzać tylko przez okna, co niektórych rozczarowuje. Latem sytuacja jest lepsza – więcej obiektów udostępnionych do środka, a w niektórych odbywają się pokazy rzemiosła. Można wtedy zobaczyć, jak wypiekano chleb w dawnej kuchni, jak toczono gliniane naczynia czy wyplatano kosze z korzeni jałowca.

Wystawy i ekspozycje wewnątrz budynków

W kilku obiektach przygotowano wystawy tematyczne. Jedna z ciekawszych to „Polacy, Niemcy i Kaszubi” – zbiór fotografii dokumentujących przenikające się światy różnych kultur w Prusach Zachodnich. To właśnie z tego kulturowego tygla wywodził się Günter Grass, późniejszy noblista.

Początkowo w muzeum Gulgowskich gromadzono głównie stroje kaszubskie, obrazy malowane na szkle i regionalną ceramikę. Z czasem kolekcja rozrastała się o kolejne obiekty. Po II wojnie światowej, w 1948 roku, Teodora Gulgowska przekazała chałupę państwu. Sześć lat później postawiono w pobliżu dom rybaka z Wdzydz Tucholskich, a oficjalnie Kaszubski Park Etnograficzny powstał w 1969 roku.

Wszystkie opisy przy obiektach są dostępne w trzech językach: po polsku, angielsku i kaszubsku. To rzadkość w polskich skansenach i świetna okazja, żeby zobaczyć, jak wygląda język kaszubski w zapisie.

Jarmarki i wydarzenia w skansenie

Skansen żyje nie tylko codziennym zwiedzaniem. Co roku w trzecią niedzielę lipca organizowany jest Jarmark Wdzydzki – największe wydarzenie w kalendarzu muzeum, które ściąga tłumy. We wrześniu, w trzecią niedzielę miesiąca, odbywa się Święto Kartofla. Przez cały rok przewijają się różne imprezy kulturalne nawiązujące do tradycji regionu.

Dla grup zorganizowanych dostępne są warsztaty – lekcje języka kaszubskiego, zajęcia w dawnej szkole, warsztaty z kaszubskiego haftu, robienie kwiatów z papieru czy malarstwo na szkle. Koszt to 5 złotych od osoby, co przy grupie dzieci czy młodzieży jest naprawdę przystępne.

Dla kogo jest Kaszubski Park Etnograficzny

To miejsce sprawdzi się dla różnych typów zwiedzających. Miłośnicy architektury drewnianej znajdą tu prawdziwe perełki – budynki przeniesione z różnych wsi i starannie odrestaurowane. Rodziny z dziećmi mogą spędzić tu spokojne popołudnie, choć z maluchami trzeba uważać – w budynkach z wystawami są luźniejsze eksponaty, które łatwo strącić.

Dla osób interesujących się historią regionu to obowiązkowy punkt. Nigdzie indziej nie zobaczy się tak kompleksowo, jak wyglądało życie na kaszubskiej i kociewskiej wsi. Nawet w pełni sezonu przestrzeń jest na tyle duża, że turyści nie wchodzą sobie w paradę – 22 hektary to naprawdę sporo.

W 1906 roku, kiedy Gulgowscy zakładali muzeum, nikt nie robił czegoś podobnego na ziemiach polskich. Byli pionierami idei muzealnictwa skansenowskiego w tym regionie Europy.

Ile czasu zarezerwować na zwiedzanie

Spokojne zwiedzanie bez pośpiechu zajmuje około 3 godzin. Można oczywiście przejść szybciej, w 2 godziny, ale wtedy trzeba rezygnować z dokładnego oglądania wnętrz i czytania opisów. Jeśli ktoś planuje uczestniczyć w pokazach rzemiosła lub warsztatach, warto dodać kolejną godzinę.

Teren jest płaski, ale trzeba liczyć się ze sporym spacerem. Wygodne buty to podstawa, szczególnie jeśli zwiedzanie przypada po deszczu – niektóre ścieżki mogą być błotniste. Zimą skansen ma swój urok, choć wtedy większość budynków jest zamknięta i trzeba zadowolić się oglądaniem z zewnątrz.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Bilety wstępu:

• Normalny: 16 zł
• Ulgowy: 11 zł
• Specjalny: 6 zł
• Zwiedzanie z przewodnikiem dla grupy do 40 osób: 100 zł

Godziny otwarcia: Kaszubski Park Etnograficzny otwarty jest codziennie. Dokładne godziny otwarcia warto sprawdzić przed wizytą, szczególnie w sezonie zimowym, kiedy mogą być skrócone.

Dojazd: Skansen znajduje się we Wdzydzach Kiszewskich, w obrębie Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego, około 20 minut jazdy samochodem od Kościerzyny. Trzeba jechać przez Rybaki, Grzybowo i Wąglikowice. Skansen leży tuż przy drodze, a wjazd na parking jest dobrze widoczny. Parking bezpłatny dla zwiedzających, znajduje się tuż przed wejściem do muzeum.

Adres: Muzeum – Kaszubski Park Etnograficzny im. Teodory i Izydora Gulgowskich, Wdzydze Kiszewskie 68

Dojazd do muzeum sam w sobie jest przyjemny – droga wiedzie przez malownicze tereny Kaszub z charakterystycznymi wzgórzami i jeziorami. Warto połączyć wizytę w skansenie z dalszym zwiedzaniem okolicy, bo Wdzydze Kiszewskie to doskonała baza wypadowa do eksploracji Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego.